ഒരു ദിവസം പെട്ടെന്ന് ബ്രഹ്മപുത്ര നദിയിലെ ജലനിരപ്പ് അസാധാരണമായി കുറയുന്നു എന്ന് കരുതുക. അല്ലെങ്കിൽ മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ നദി കരകവിഞ്ഞൊഴുകി അസമിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ വെള്ളത്തിനടിയിലാകുന്നു എന്ന് ചിന്തിക്കുക. ഇത് വെറും സാങ്കൽപ്പിക സാഹചര്യമല്ല. ടിബറ്റിലൂടെ ഒഴുകുന്ന യാർലുങ് സാങ്പോ നദിയിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിക്ക് ചൈന തുടക്കമിട്ടതോടെ ഇന്ത്യയിൽ ഉയർന്നിരിക്കുന്ന പ്രധാന ആശങ്കകളാണ് ഇവ. അരുണാചൽ പ്രദേശിൽ സിയാങ് നദിയായും അസമിൽ ബ്രഹ്മപുത്രയായും ഒഴുകുന്ന ഈ നദിയുടെ മുകൾഭാഗത്ത് ചൈന നടത്തുന്ന വമ്പൻ നിർമാണം ഇന്ത്യയുടെ ജലസുരക്ഷയെയും പരിസ്ഥിതിയെയും ദേശീയ സുരക്ഷയെയും എത്രത്തോളം ബാധിക്കും എന്നതാണ് ഇപ്പോൾ ഉയരുന്ന പ്രധാന ചോദ്യം.
ചൈനയുടെ മെഗാ ഡാം പദ്ധതി
ബ്രഹ്മപുത്രയുടെ ഉത്ഭവം ടിബറ്റിലാണ്. അവിടെ ഈ നദി യാർലുങ് സാങ്പോ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഹിമാലയ പർവതനിരകൾക്കിടയിലൂടെ ഏകദേശം 1700 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ച ശേഷം, 270 ഡിഗ്രി തിരിവോടെ നംച ബർവ പർവത്തെ ചുറ്റി നദി ദിശ മാറുന്നു. ‘ഗ്രേറ്റ് ബെൻഡ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ഭാഗത്താണ് ചൈന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി നിർമിക്കുന്നത്.
ഏകദേശം 170 ബില്യൺ ഡോളർ ചെലവിൽ നിർമിക്കുന്ന പദ്ധതിക്ക് 60,000 മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദന ശേഷിയാണുള്ളത്. നിലവിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയായ ത്രീ ഗോർജസ് ഡാമിനേക്കാൾ മൂന്നിരട്ടി ശേഷിയുള്ള പദ്ധതിയാണിതെന്ന് ചൈന അവകാശപ്പെടുന്നു.
ചൈനയുടെ ഔദ്യോഗിക വിശദീകരണം പ്രകാരം പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ:
- വർധിച്ചുവരുന്ന വൈദ്യുതി ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുക.
- കൽക്കരി ഉപയോഗം കുറയ്ക്കുക.
- ഹരിതോർജ ഉൽപ്പാദനം വർധിപ്പിക്കുക.
- കാർബൺ പുറന്തള്ളൽ കുറയ്ക്കുക.
- ടിബറ്റിലെ സാമ്പത്തിക വികസനം വേഗത്തിലാക്കുക.
ഇന്ത്യയുടെ വലിയ ആശങ്ക
അന്തർദേശീയ നദികളിൽ മുകൾഭാഗം നിയന്ത്രിക്കുന്ന രാജ്യത്തിന് സ്വാഭാവികമായും തന്ത്രപരമായ മുൻതൂക്കം ലഭിക്കും. ബ്രഹ്മപുത്രയുടെ കാര്യത്തിൽ മുകൾഭാഗം ചൈനയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്. താഴേക്കുള്ള ഒഴുക്ക് ഇന്ത്യയിലേക്കും പിന്നീട് ബംഗ്ലദേശിലേക്കുമാണ്. ചൈനയുടെ വിശദീകരണമനുസരിച്ച് ഇത് ”റൺ ഓഫ് ദി റിവർ” (Run-of-the-River) പദ്ധതിയാണ്. അതായത് വലിയ ജലസംഭരണി സൃഷ്ടിക്കാതെ ഒഴുകുന്ന വെള്ളം ഉപയോഗിച്ചാണ് വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുക. എന്നാൽ വിദഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്, ഇത്തരം പദ്ധതികളിലും ഒരു പരിധിവരെ ജലസംഭരണവും ഒഴുക്കിന്റെ സമയക്രമ നിയന്ത്രണവും സാധ്യമാണെന്നാണ്. അതിനാൽ കാലാവസ്ഥ അനുസരിച്ച് ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ജലപ്രവാഹത്തിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടാകുമോയെന്ന ആശങ്ക പൂർണമായും തള്ളിക്കളയാനാവില്ല.
പ്രളയം വർധിപ്പിക്കുമോ, കുറയ്ക്കുമോ?
അസം എല്ലാ വർഷവും രൂക്ഷമായ പ്രളയം നേരിടുന്ന സംസ്ഥാനമാണ്. കനത്ത മഴയ്ക്ക് ശേഷം ഡാമിൽ നിന്ന് ഒരേസമയം വലിയ അളവിൽ വെള്ളം തുറന്നുവിട്ടാൽ താഴേക്കുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രളയത്തിന്റെ തീവ്രത വർധിക്കുമെന്നാണ് ചില ജലവിഭവ വിദഗ്ധരുടെ മുന്നറിയിപ്പ്. അതേസമയം, കൃത്യമായ ജലനിയന്ത്രണവും സമയബന്ധിതമായ വിവര കൈമാറ്റവും ഉണ്ടെങ്കിൽ ഡാമുകൾ പ്രളയ നിയന്ത്രണത്തിനും സഹായകരമാകുമെന്നാണ് മറ്റൊരു വിഭാഗം വിദഗ്ധർ പറയുന്നത്. അതിനാൽ പ്രശ്നം ഡാം അല്ല; അതിന്റെ നടത്തിപ്പിലെ സുതാര്യതയും ഇന്ത്യ-ചൈന ഏകോപനവുമാണ് നിർണായകം.
കൃഷിയെയും പരിസ്ഥിതിയെയും ബാധിക്കുമോ?
ബ്രഹ്മപുത്ര ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ മണൽ വഹിക്കുന്ന നദികളിലൊന്നാണ്. ഈ മണൽ അസമിലെ കൃഷിയിടങ്ങൾക്ക് ഫലഭൂയിഷ്ഠത നൽകുന്നതോടൊപ്പം മത്സ്യസമ്പത്ത്, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, നദീതട ദ്വീപുകൾ എന്നിവയുടെ നിലനിൽപ്പിനും അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. വലിയ ഡാമുകൾ സാധാരണയായി നദിയിലൂടെ ഒഴുകുന്ന മണലിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം തടഞ്ഞുവയ്ക്കാറുണ്ട്. അങ്ങനെ സംഭവിച്ചാൽ കൃഷിഭൂമിയുടെ ഫലഭൂയിഷ്ഠത കുറയുക, മത്സ്യസമ്പത്ത് കുറയുക, നദീതട ദ്വീപുകളുടെ സ്വഭാവം മാറുക, തണ്ണീർത്തടങ്ങളുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥ തകരുക തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് സാധ്യതയുണ്ട്. ഇത് വർഷങ്ങൾകൊണ്ട് പ്രകടമാകുന്ന മാറ്റങ്ങളായിരിക്കുമെന്നാണ് വിദഗ്ധരുടെ വിലയിരുത്തൽ.
ബ്രഹ്മപുത്രയുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ഭീഷണിയുണ്ടോ?
ബ്രഹ്മപുത്ര വെറും ഒരു നദിയല്ല. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ നദീ ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലൊന്നാണ് ഇത്. നദി ഡോൾഫിനുകൾ, അപൂർവ മത്സ്യവർഗങ്ങൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, ദേശാടനപ്പക്ഷികൾ
നിരവധി ജലജീവികൾ എന്നിവ നദിയെ ആശ്രയിച്ചാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ജലപ്രവാഹത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ചക്രത്തിലോ മണൽനിക്ഷേപത്തിലോ വലിയ മാറ്റമുണ്ടായാൽ ഈ ജൈവവൈവിധ്യത്തിനും ആഘാതമുണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.
ഭൂകമ്പ സാധ്യതയും ഭീഷണി
ഡാം നിർമിക്കുന്ന പ്രദേശം ഹിമാലയത്തിലെ ഭൂകമ്പ സാധ്യത ഏറ്റവും കൂടുതലുള്ള മേഖലകളിലൊന്നാണെന്നാണ് കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നത്. വലിയ ഭൂകമ്പമോ മണ്ണിടിച്ചിലോ ഉണ്ടായാൽ ഡാമിന്റെ സുരക്ഷയെ ബാധിക്കുമോ എന്ന ചോദ്യവും ഉയരുന്നുണ്ട്. ആധുനിക ഡാം സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ഇത്തരം അപകടസാധ്യതകൾ കണക്കിലെടുത്താണ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുന്നതെങ്കിലും, പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളുടെ സാധ്യത പൂർണമായും ഒഴിവാക്കാനാവില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ പദ്ധതിയെ ഭൂകമ്പ വിദഗ്ധരും സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്.
‘ജലയുദ്ധം’ യാഥാർഥ്യമാണോ?
ചൈന ഭാവിയിൽ ബ്രഹ്മപുത്രയെ ‘ജലയുദ്ധ ആയുധമായി’ ഉപയോഗിക്കുമെന്ന വാദം ഇടയ്ക്കിടെ ഉയരാറുണ്ട്. എന്നാൽ നിലവിൽ അത്തരമൊരു നീക്കം നടത്തുമെന്നതിന് വ്യക്തമായ തെളിവുകളില്ല. അതിന് ചില കാരണങ്ങളുണ്ട്. ഇന്ത്യ മാത്രമല്ല, ബംഗ്ലദേശും അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം നേരിടും എന്നതാണ് അതിൽ പ്രധാനം. അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ചൈനയ്ക്ക് വലിയ നയതന്ത്ര സമ്മർദമുണ്ടാകാനും ഇത് കാരണമാകും. അന്തർദേശീയ നദികളുടെ ഉപയോഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിശ്വാസ്യത ചൈനയ്ക്ക് നഷ്ടമാകാനും ഇടയുണ്ട്.
അതേസമയം, നദിയുടെ മുകൾഭാഗത്തെ നിയന്ത്രണം ചൈനയ്ക്ക് തന്ത്രപരമായ നേട്ടം നൽകുമെന്നത് നിഷേധിക്കാനാകാത്ത യാഥാർഥ്യമാണ്. അതിനാലാണ് ഇന്ത്യ ഈ വിഷയത്തെ പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നം എന്നതിനപ്പുറം ദേശീയ സുരക്ഷയുടെ ഭാഗമായും കാണുന്നത്.
ബ്രഹ്മപുത്ര വറ്റിപ്പോകുമോ?
സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങളിൽ വ്യാപകമായി ഉയരുന്ന പ്രധാന ആശങ്ക ബ്രഹ്മപുത്ര പൂർണമായും വറ്റിപ്പോകുമെന്നതാണ്. എന്നാൽ ഈ വാദത്തിന് ശക്തമായ ശാസ്ത്രീയ പിന്തുണയില്ല. കാരണം ഇന്ത്യയിലെത്തുമ്പോഴേക്കും അരുണാചൽ പ്രദേശിലെയും അസമിലെയും നിരവധി പോഷകനദികൾ ബ്രഹ്മപുത്രയിൽ ചേരുന്നുണ്ട്. അതിനാൽ നദിയുടെ മുഴുവൻ ഒഴുക്കും ചൈന മാത്രം നിയന്ത്രിക്കുമെന്ന വിലയിരുത്തലിൽ കഴമ്പില്ല. എങ്കിലും കാലാവസ്ഥ അനുസരിച്ചുള്ള ജലപ്രവാഹ വ്യത്യാസം, മണൽനിക്ഷേപത്തിലെ മാറ്റം, പ്രളയ നിയന്ത്രണത്തിലെ അനിശ്ചിതത്വം, പരിസ്ഥിതി പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ, മുകൾഭാഗത്തെ ജലനിയന്ത്രണത്തിന്റെ തന്ത്രപ്രധാന സ്വാധീനം എന്നിവ ആശങ്കകൾ തന്നെയാണ്.
ഇന്ത്യയുടെ മുന്നിലുള്ള വെല്ലുവിളി
ഈ വിഷയത്തിൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് മുന്നിലുള്ള വെല്ലുവിളി സാങ്കേതികം മാത്രമല്ല, നയതന്ത്രപരവുമാണ്. ജലവിവരങ്ങൾ സമയബന്ധിതമായി കൈമാറുക, പ്രളയ മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തമാക്കുക, അന്തർദേശീയ നദികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സഹകരണം വർധിപ്പിക്കുക, സ്വന്തം അതിർത്തിക്കുള്ളിലെ ജലവിഭവ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുക എന്നിവ ഒരുപോലെ പ്രധാനമാണ്. അതോടൊപ്പം ബ്രഹ്മപുത്രയുടെ പരിസ്ഥിതിയും പ്രാദേശിക ജനങ്ങളുടെ ജീവിതോപാധികളും സംരക്ഷിക്കുന്ന ദീർഘകാല നയങ്ങളും അനിവാര്യമാണ്.
21-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജലം വെറും പ്രകൃതി വിഭവമല്ല; അത് ഊർജവും സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയും പരിസ്ഥിതിയും ദേശീയ സുരക്ഷയും നയതന്ത്രവും ഒരുപോലെ നിർണയിക്കുന്ന തന്ത്രപ്രധാന ആസ്തിയാണ്. ബ്രഹ്മപുത്രയുടെ ഭാവി നിർണയിക്കുക ഡാം എൻജിനീയറിങ് മാത്രമായിരിക്കില്ല. ഇന്ത്യയും ചൈനയും തമ്മിലുള്ള വിശ്വാസവും വിവരം പങ്കിടലും നയതന്ത്ര ബന്ധങ്ങളും അതിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിക്കും.
