ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവ്; ആരാണ് ആയത്തുള്ള അലി ഖമേനി

ഇറാന്‍ പരമോന്നത നേതാവ് ആയത്തുള്ള അലി ഖമേനിയുടെ മരണവാര്‍ത്ത ലോകരാഷ്ട്രീയത്തില്‍ വലിയ ചര്‍ച്ചകള്‍ക്ക് വഴിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്. യുഎസ്-ഇസ്രായേല്‍ സംയുക്ത വ്യോമാക്രമണത്തില്‍ അദ്ദേഹം കൊല്ലപ്പെട്ടതായി യുഎസ് പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാള്‍ഡ് ട്രംപ് പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ, ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ നിര്‍ണ്ണായകമായ ഒരു അധ്യായത്തിനാണ് അന്ത്യമായത്. 1989-ല്‍ ആയത്തുള്ള റുഹുള്ള ഖൊമേനിയുടെ മരണശേഷം അധികാരമേറ്റ ഖമേനി, മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെക്കാലം ഇറാന്റെ ആഭ്യന്തര, വിദേശ നയങ്ങളെ കര്‍ക്കശമായ നിലപാടുകളിലൂടെ നയിച്ച വ്യക്തിയായിരുന്നു.

1939 ഏപ്രില്‍ 19-ന് മഷ്ഹാദിലെ ഒരു വൈദിക കുടുംബത്തിലാണ് അലി ഹൊസൈനി ഖമേനി ജനിച്ചത്. ചെറുപ്പത്തിലേ തന്നെ മതപഠനത്തില്‍ താല്പര്യം കാണിച്ച അദ്ദേഹം മഷ്ഹാദിലും പിന്നീട് ഷിയാ പഠനകേന്ദ്രമായ ഖോമിലും ഉപരിപഠനം നടത്തി. അവിടെ വെച്ചാണ് ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തിന്റെ ശില്പിയായ ആയത്തുള്ള റുഹൊല്ല ഖൊമേനിയുമായി അദ്ദേഹം അടുക്കുന്നത്. ഷാ മുഹമ്മദ് റെസ പഹ്ലവിയുടെ ഭരണത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തില്‍ സജീവമായ ഖമേനി, വിപ്ലവത്തിന് മുമ്പ് പലതവണ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെട്ടു.

അധികാരത്തിലേക്കുള്ള വഴി

1979-ലെ വിപ്ലവത്തിനുശേഷം ഇറാന്റെ അധികാരശ്രേണിയില്‍ ഖമേനി അതിവേഗം വളര്‍ന്നു. 1981-ല്‍ ഇറാന്‍-ഇറാഖ് യുദ്ധത്തിന്റെ കടുത്ത ഘട്ടത്തില്‍ അദ്ദേഹം ഇറാന്റെ പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അതേ വര്‍ഷം തന്നെ ഒരു വധശ്രമത്തില്‍ നിന്ന് അദ്ദേഹം അത്ഭുതകരമായി രക്ഷപ്പെട്ടെങ്കിലും വലതുകൈ ഭാഗികമായി തളര്‍ന്നുപോയി. 1989 വരെ അദ്ദേഹം പ്രസിഡന്റ് പദവിയില്‍ തുടര്‍ന്നു.

ആയത്തുള്ള ഖൊമേനിയുടെ മരണശേഷം, 1989-ല്‍ ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവായി ഖമേനി നിയമിതനായി. അക്കാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈദിക പദവിയെച്ചൊല്ലി ചില തര്‍ക്കങ്ങള്‍ ഉയര്‍ന്നിരുന്നെങ്കിലും, കാലക്രമേണ അദ്ദേഹം അധികാരം പൂര്‍ണ്ണമായും തന്റെ കൈപ്പിടിയിലൊതുക്കി. ‘വെലായത്-ഇ ഫഖീഹ്’ (ഇസ്ലാമിക നിയമജ്ഞന്റെ സംരക്ഷണം) എന്ന സിദ്ധാന്തത്തിലൂന്നി ഇറാന്റെ രാഷ്ട്രീയ-സൈനിക-നിയമ വ്യവസ്ഥകളില്‍ അദ്ദേഹം അന്തിമ തീരുമാനമെടുക്കുന്നയാളായി മാറി.

ഭരണശൈലിയും വെല്ലുവിളികളും

ഖമേനിയുടെ മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലധികം നീണ്ട ഭരണകാലം മാറ്റങ്ങളുടേയും സംഘര്‍ഷങ്ങളുടേയും സങ്കലനമായിരുന്നു. മുഹമ്മദ് ഖതാമിയെപ്പോലുള്ള പരിഷ്‌കരണവാദികളും മഹമൂദ് അഹ്‌മദിനെജാദിനെപ്പോലുള്ള തീവ്ര യാഥാസ്ഥിതികരും പ്രസിഡന്റുമാരായി വന്നപ്പോഴും യഥാര്‍ത്ഥ അധികാരം ഖമേനിയുടെ ഓഫീസില്‍ കേന്ദ്രീകൃതമായിരുന്നു. 2009-ലെ ‘ഗ്രീന്‍ മൂവ്മെന്റ്’ പ്രതിഷേധങ്ങളെ അടിച്ചമര്‍ത്തിയത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അധികാരമുറപ്പിക്കലിന്റെ തെളിവായിരുന്നു.

‘പ്രതിരോധത്തിന്റെ അച്ചുതണ്ട്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രാദേശിക സഖ്യങ്ങളിലൂടെ ലെബനന്‍, ഇറാഖ്, സിറിയ, യെമന്‍ എന്നിവിടങ്ങളില്‍ ഇറാന്‍ സ്വാധീനം വര്‍ദ്ധിപ്പിച്ചു. ഇസ്രയേലിനോടുള്ള കടുത്ത ശത്രുതയും അമേരിക്കയോടുള്ള അവിശ്വാസവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നയങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനമായിരുന്നു.

സാമ്പത്തിക പ്രതിരോധവും ആണവ പദ്ധതിയും

അന്താരാഷ്ട്ര ഉപരോധങ്ങള്‍ക്കിടയിലും ഇറാന്റെ ആണവ പദ്ധതിയുമായി അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുപോയി. 2015-ല്‍ ഒരു കരാറിലെത്തിയെങ്കിലും 2018-ല്‍ ട്രംപ് ഭരണകൂടം അതില്‍ നിന്ന് പിന്മാറിയത് വീണ്ടും സംഘര്‍ഷങ്ങള്‍ വര്‍ദ്ധിപ്പിച്ചു. പാശ്ചാത്യ വിപണികളെ ആശ്രയിക്കാതെ സ്വാശ്രയത്വം ലക്ഷ്യമിടുന്ന ‘പ്രതിരോധ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ’ എന്ന മാതൃകയാണ് അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവെച്ചത്. എങ്കിലും, സമീപവര്‍ഷങ്ങളില്‍ രാജ്യത്തുണ്ടായ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളും ജനകീയ പ്രതിഷേധങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണത്തിന് വലിയ വെല്ലുവിളിയായി.

ഇറാന്റെ ആഭ്യന്തര സുരക്ഷാ ഏജന്‍സികളിലും റെവല്യൂഷണറി ഗാര്‍ഡ് കോര്‍പ്സിലും (IRGC) ഖമേനി ചെലുത്തിയ സ്വാധീനം സമാനതകളില്ലാത്തതാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം ഇറാനിലെ ഭരണതുടര്‍ച്ചയെക്കുറിച്ചും മിഡില്‍ ഈസ്റ്റിലെ ശക്തിസന്തുലിതാവസ്ഥയെക്കുറിച്ചും വലിയ ചോദ്യങ്ങള്‍ ഉയര്‍ത്തുന്നു. വിദേശ സമ്മര്‍ദ്ദങ്ങള്‍ക്കെതിരെ ഇറാന്റെ പരമാധികാരം കാത്തുസൂക്ഷിച്ച നേതാവായി അനുയായികള്‍ അദ്ദേഹത്തെ കാണുമ്പോള്‍, വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം പരിമിതപ്പെടുത്തിയ ഭരണാധികാരിയായി വിമര്‍ശകര്‍ അദ്ദേഹത്തെ വിലയിരുത്തുന്നു.

Content Summary: Who is Ayatollah Ali Khamenei