ഇന്ത്യയിൽ പരീക്ഷാ ക്രമക്കേടും തൊഴിലില്ലായ്മയും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി വിദ്യാർഥികൾ തെരുവിലിറങ്ങുന്നു. അതിന് മുമ്പ് ബംഗ്ലാദേശിൽ സംവരണവിരുദ്ധ വിദ്യാർഥി പ്രക്ഷോഭം ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തെ തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചു. ശ്രീലങ്കയിലെ സാമ്പത്തിക തകർച്ച ‘അരഗലയ’ പ്രക്ഷോഭത്തിലൂടെ പ്രസിഡന്റിന്റെ രാജിയിലേക്കും നയിച്ചു. സമീപകാലത്ത് നേപ്പാളിലും അഴിമതിക്കും ഭരണപരാജയങ്ങൾക്കുമെതിരായ യുവജന മുന്നേറ്റങ്ങൾ രാജ്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഗതിയെ സ്വാധീനിച്ചു.
ദക്ഷിണേഷ്യയിലുടനീളം യുവജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടൽ പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ ഒരു ചോദ്യം കൂടുതൽ ശക്തമായി ഉയരുകയാണ്. സമാനമായ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയും തൊഴിലില്ലായ്മയും രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരതയും നേരിടുന്ന പാകിസ്താനിൽ എന്തുകൊണ്ട് ഇതുവരെ ജെൻ സീ (Gen Z) പ്രക്ഷോഭം രൂപപ്പെട്ടില്ല?
കഴിഞ്ഞ അഞ്ച് വർഷത്തിനിടെ ദക്ഷിണേഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയം ഒരു പൊതുപ്രവണതയ്ക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. ഡിജിറ്റൽ ലോകത്ത് വളർന്ന ജെൻ സീ തലമുറ സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളിൽ അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയില്ല; ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ചോദ്യം ചെയ്യാനും അഴിമതിക്കെതിരെ ശബ്ദമുയർത്താനും തൊഴിലവസരങ്ങളും മെച്ചപ്പെട്ട ഭരണവും ആവശ്യപ്പെട്ട് തെരുവിലിറങ്ങാനും അവർ തയ്യാറായി. ശ്രീലങ്ക, ബംഗ്ലാദേശ്, ഇന്ത്യ, നേപ്പാൾ എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ ഓരോന്നും വ്യത്യസ്ത സാഹചര്യങ്ങളിലായിരുന്നെങ്കിലും, യുവജന അസംതൃപ്തി ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തെ സ്വാധീനിക്കാൻ കഴിയുന്ന ശക്തിയായി മാറിയെന്നതാണ് അവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പൊതുഘടകം.
അതേസമയം, പാകിസ്താനിൽ ചിത്രം വ്യത്യസ്തമാണ്. ശ്രീലങ്കയിലോ ബംഗ്ലാദേശിലോ കണ്ടതുപോലുള്ള ദേശീയ യുവജന മുന്നേറ്റം അവിടെ രൂപപ്പെട്ടില്ല. ഇത് യുവജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ നിഷ്ക്രിയതയുടെ കഥയല്ല; മറിച്ച് പാകിസ്താന്റെ ചരിത്രവും ഘടനയും വിദ്യാർഥി രാഷ്ട്രീയവും അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും സൈന്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനവും ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുത്തിയ വ്യത്യസ്തമായ രാഷ്ട്രീയ യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ കഥയാണ്.
യു.എൻ പോപുലേഷൻ ഫണ്ട് (UNFPA), ലോക ബാങ്ക് (World Bank) എന്നിവയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ യുവജന ജനസംഖ്യയുള്ള മേഖലയാണ് ദക്ഷിണേഷ്യ. ഇന്ത്യ, പാകിസ്താൻ, ബംഗ്ലാദേശ്, നേപ്പാൾ, ശ്രീലങ്ക എന്നിവിടങ്ങളിൽ ജനസംഖ്യയുടെ വലിയൊരു വിഭാഗം 35 വയസ്സിൽ താഴെയുള്ളവരാണ്. തൊഴിലില്ലായ്മ, വിദ്യാഭ്യാസം, ഉയരുന്ന ജീവിതച്ചെലവ്, അഴിമതി, ഭരണത്തിലെ സുതാര്യത തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളാണ് ഈ തലമുറയെ രാഷ്ട്രീയമായി കൂടുതൽ സജീവമാക്കുന്നതെന്ന് രാഷ്ട്രീയ ശാസ്ത്രജ്ഞർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.
ഈ യുവജന രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രകടനം ഓരോ രാജ്യത്തും വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു.
ശ്രീലങ്ക: സാമ്പത്തിക തകർച്ചയിൽ നിന്ന് ‘അരഗലയ’യിലേക്ക്
2022-ൽ ശ്രീലങ്ക സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയാണ് നേരിട്ടത്. വിദേശനാണയ ശേഖരം തീർന്നതോടെ ഇന്ധനം, ഭക്ഷണം, മരുന്ന് എന്നിവയുടെ കടുത്ത ക്ഷാമം രാജ്യത്തെ സ്തംഭിപ്പിച്ചു. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് ‘അരഗലയ’ (Struggle) എന്ന പേരിൽ യുവാക്കളും വിദ്യാർഥികളും പൗരസമൂഹ സംഘടനകളും ചേർന്ന് രാജ്യവ്യാപക പ്രതിഷേധം സംഘടിപ്പിച്ചത്. കൊളംബോയിലെ ഗാൾ ഫേസ് ഗ്രീൻ സമരത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറി. ഒടുവിൽ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ ശക്തമായ സമ്മർദത്തെ തുടർന്ന് പ്രസിഡന്റ് ഗോതബയ രാജപക്സെ രാജിവെക്കുകയും രാജ്യം വിടുകയും ചെയ്തു. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയും സംഘടിത യുവജന മുന്നേറ്റവും ചേർന്നാൽ ഭരണകൂടങ്ങളെ പോലും മാറ്റിമറിക്കാനാകുമെന്ന് ശ്രീലങ്ക തെളിയിച്ചു.
ബംഗ്ലാദേശ്: സംവരണ സമരത്തിൽ തുടക്കം
2024-ൽ സർക്കാർ ജോലികളിലെ ക്വാട്ട (Quota) സംവിധാനത്തിനെതിരായ വിദ്യാർഥി പ്രതിഷേധമായിരുന്നു തുടക്കം. മെറിറ്റ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള നിയമനമായിരുന്നു ആദ്യ ആവശ്യം. എന്നാൽ ദിവസങ്ങൾക്കകം പ്രതിഷേധം തൊഴിലില്ലായ്മ, അഴിമതി, ഭരണകൂടത്തിന്റെ അധികാര കേന്ദ്രീകരണം, ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു.
സർവകലാശാലകൾ സമരത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറി. സുരക്ഷാസേനയുടെ നടപടികളും ഇന്റർനെറ്റ് നിയന്ത്രണങ്ങളും പ്രതിഷേധങ്ങളിലുണ്ടായ മരണങ്ങളും ആംനെസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ (Amnesty International), ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ച് (Human Rights Watch) തുടങ്ങിയ അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകളും പ്രമുഖ മാധ്യമങ്ങളും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. വിദ്യാർഥി സമരം എങ്ങനെ ഒരു ദേശീയ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിയായി മാറാമെന്നതിന് ബംഗ്ലാദേശ് പുതിയ ഉദാഹരണമായി മാറി.
ഇന്ത്യ: പരീക്ഷാ ക്രമക്കേടിൽ തുടക്കം
ഇന്ത്യയിൽ നീറ്റ് പരീക്ഷാ ക്രമക്കേടിനെ തുടർന്നാണ് യുവജന പ്രതിഷേധം ആരംഭിച്ചത്. അത് പിന്നീട് സർക്കാർ നിയമനങ്ങളിലെ കാലതാമസം, തൊഴിലില്ലായ്മ, അഗ്നിപഥ് പദ്ധതി, വിദ്യാഭ്യാസം, വനിതാ സുരക്ഷ, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു. ഈ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ സുപ്രീംകോടതിയിലും പാർലമെന്റിലും ദേശീയ മാധ്യമങ്ങളിലും വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചു.
നേപ്പാൾ: യുവാക്കളുടെ അസംതൃപ്തി രാഷ്ട്രീയ മാറ്റത്തിന് ഇന്ധനമായി
നേപ്പാളിൽ കഴിഞ്ഞ ഏതാനും വർഷങ്ങളായി അഴിമതി, തൊഴിലില്ലായ്മ, രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത, ഭരണപരാജയങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കെതിരെ യുവജന പ്രതിഷേധങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. ശ്രീലങ്കയിലേതുപോലെ ഒരൊറ്റ വലിയ ജനകീയ പ്രക്ഷോഭമല്ല നേപ്പാളിൽ ഉണ്ടായത്. പകരം, യുവജനങ്ങളുടെ അസംതൃപ്തി സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർഥികൾക്കും പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ശക്തികൾക്കും വർധിച്ച പിന്തുണയായി പ്രകടമായി. തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പൗരസമൂഹ ഇടപെടലുകളിലുമാണ് ആ മാറ്റം കൂടുതൽ പ്രതിഫലിച്ചത്.
പാകിസ്താൻ എന്തുകൊണ്ട് വ്യത്യസ്തമാണ്?
സാമ്പത്തിക സൂചികകൾ പരിശോധിച്ചാൽ പാകിസ്താനും സമാന വെല്ലുവിളികളാണ് നേരിടുന്നത്. ലോക ബാങ്ക്, ഐ.എം.എഫ് റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം രാജ്യം നേരിടുന്ന പ്രധാന പ്രതിസന്ധികൾ:
- ഉയർന്ന വിലക്കയറ്റം
- യുവജന തൊഴിലില്ലായ്മ
- സാമ്പത്തിക വളർച്ചയിലെ മന്ദഗതി
- ഐ.എം.എഫ് സഹായത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ
- ഉയരുന്ന പൊതുകടം
- രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത
കാരണങ്ങളെല്ലാം ഉണ്ടായിട്ടും പാകിസ്താനിൽ യുവജന പ്രക്ഷോഭം രൂപപ്പെടാത്തതിന് രാഷ്ട്രീയ ശാസ്ത്രജ്ഞർ നാല് പ്രധാന കാരണങ്ങളാണ് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്.
- ദുർബലമായ വിദ്യാർഥി രാഷ്ട്രീയം
1984-ൽ ജനറൽ സിയാ-ഉൽ-ഹഖ് ഭരണകാലത്ത് പാകിസ്ഥാനിൽ വിദ്യാർഥി യൂണിയനുകൾ നിരോധിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ ഇളവുകൾ വന്നെങ്കിലും സർവകലാശാലകളിലെ സ്വതന്ത്ര വിദ്യാർഥി രാഷ്ട്രീയം പഴയ ശക്തി വീണ്ടെടുത്തില്ല. ദേശീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമായ സംഘടനാ ശൃംഖലയും പുതിയ നേതൃനിരയും ഇതോടെ ദുർബലമായി.
- സാമൂഹികവും നിയമപരവുമായ അപകടസാധ്യത
ഫ്രീഡം ഹൗസ് (Freedom House), ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് വാച്ച് (Human Rights Watch), ആംനെസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ (Amnesty International) തുടങ്ങിയ സംഘടനകൾ പാകിസ്താനിൽ വർഷങ്ങളായി പ്രതിഷേധക്കാരുടെ അറസ്റ്റ്, ഇന്റർനെറ്റ് തടസ്സങ്ങൾ, മാധ്യമ സ്വാതന്ത്ര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആശങ്കകൾ, അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യത്തിലെ നിയന്ത്രണങ്ങൾ എന്നിവ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ ആരോപണങ്ങൾ പാകിസ്താൻ സർക്കാർ പലപ്പോഴും നിഷേധിക്കുകയാണ്. എന്നിരുന്നാലും, വലിയ പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിനുള്ള അപകടസാധ്യത കൂടുതലാണെന്ന ധാരണ യുവജനങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നുവെന്ന് രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ പറയുന്നു.
- സൈന്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം
പാകിസ്താന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിൽ സൈന്യത്തിന്റെ സ്വാധീനം നിർണായകമാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം നിരവധി തവണ സൈനിക ഭരണം നിലവിൽ വന്നിട്ടുണ്ട്. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സർക്കാരുകൾ അധികാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന കാലങ്ങളിലും ദേശീയ സുരക്ഷയും വിദേശനയവും ഉൾപ്പെടെയുള്ള മേഖലകളിൽ സൈന്യത്തിന്റെ സ്വാധീനം തുടർന്നിട്ടുണ്ട്. ഈ പശ്ചാത്തലവും വലിയ ദേശീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളിലൊന്നാണെന്നാണ് വിദഗ്ധരുടെ വിലയിരുത്തൽ.
- യുവാക്കളുടെ മുൻഗണന മാറുന്നു
പാകിസ്താനിൽ വിദേശ തൊഴിലും കുടിയേറ്റവും ലക്ഷ്യമിടുന്ന യുവാക്കളുടെ എണ്ണം വർധിക്കുന്നതായി ഔദ്യോഗിക കണക്കുകളും വിവിധ പഠനങ്ങളും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സാമ്പത്തിക അനിശ്ചിതത്വം നിലനിൽക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റത്തിനായി ദീർഘകാല പോരാട്ടം നടത്തുന്നതിനേക്കാൾ വിദേശത്ത് തൊഴിൽ കണ്ടെത്തി ജീവിതം സുരക്ഷിതമാക്കുക എന്നതാണ് പല യുവാക്കളുടെയും മുൻഗണനയായി മാറുന്നതെന്ന് സാമൂഹ്യശാസ്ത്രജ്ഞർ വിലയിരുത്തുന്നു.
ഇമ്രാൻ ഖാൻ പ്രക്ഷോഭം എന്തുകൊണ്ട് Gen Z മുന്നേറ്റമായില്ല?
മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി ഇമ്രാൻ ഖാന്റെ അറസ്റ്റിന് പിന്നാലെ രാജ്യത്ത് വലിയ പ്രതിഷേധങ്ങൾ നടന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് യുവാക്കളും അതിൽ പങ്കെടുത്തു. എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയ വിശകലനക്കാർ അതിനെ ശ്രീലങ്കയിലെ അരഗലയയോ ബംഗ്ലാദേശിലെ വിദ്യാർഥി പ്രസ്ഥാനമോ പോലുള്ള ജെൻ സീ മുന്നേറ്റമായി കണക്കാക്കുന്നില്ല. കാരണം, അത് പ്രധാനമായും ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു നേതാവിനെ പിന്തുണച്ചുകൊണ്ടുള്ള പ്രക്ഷോഭമായിരുന്നു. പാർട്ടി അതിരുകൾ മറികടന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, ഭരണപരിഷ്കാരം തുടങ്ങിയ പൊതുവിഷയങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിച്ച ദേശീയ വിദ്യാർഥി മുന്നേറ്റമായി അത് വികസിച്ചില്ല.
പാകിസ്താൻ ശരിക്കും നിശ്ശബ്ദമാണോ?
അതല്ല യാഥാർഥ്യം. പാകിസ്താനിലെ യുവാക്കൾ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളിൽ സജീവരാണ്. പ്രാദേശിക വിഷയങ്ങളിൽ പ്രതിഷേധങ്ങളിലും രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ സമരങ്ങളിലും അവർ പങ്കെടുക്കുന്നുണ്ട്. പാകിസ്താൻ അധിനിവേശ കശ്മീർ ഉൾപ്പെടെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ വിലക്കയറ്റം, വൈദ്യുതി നിരക്ക്, പൊതുസേവനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ പ്രതിഷേധങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇതുവരെ അവ ദേശീയതലത്തിലുള്ള, പാർട്ടിരഹിതവും വിദ്യാർഥികേന്ദ്രിതവുമായ ജനകീയ പ്രസ്ഥാനമായി വളർന്നിട്ടില്ല.
ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ സമീപകാല അനുഭവങ്ങൾ ഒരു പ്രധാന പാഠമാണ് നൽകുന്നത്. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി മാത്രം ഒരു ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം സൃഷ്ടിക്കില്ല. അതിന് ശക്തമായ വിദ്യാർഥി രാഷ്ട്രീയം, സജീവമായ പൗരസമൂഹം, അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം, സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ ആശയവിനിമയ സ്വാതന്ത്ര്യം, ജനങ്ങളുടെ കൂട്ടായ ആത്മവിശ്വാസം എന്നിവയും ആവശ്യമാണ്.
പാകിസ്താനിൽ യുവജന അസംതൃപ്തി ഇല്ലെന്നല്ല. പക്ഷേ ആ അസംതൃപ്തിയെ ദേശീയ ജനകീയ മുന്നേറ്റമാക്കി മാറ്റാനുള്ള രാഷ്ട്രീയപരവും സാമൂഹികവുമായ സാഹചര്യങ്ങൾ ഇപ്പോഴും പരിമിതമാണെന്നാണ് രാഷ്ട്രീയ ഗവേഷകരുടെയും വിലയിരുത്തൽ.
Content Summary: how Generation Z has emerged as a major political force across South Asia. why Pakistan, despite experiencing similar economic hardships and political instability, has not witnessed a comparable nationwide, student-led, non-partisan Gen Z movement.
