ഹോമറിന്റെ പ്രസിദ്ധമായ ഇതിഹാസ കാവ്യത്തെ ആസ്പദമാക്കി ക്രിസ്റ്റഫർ നോളൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ബിഗ്-ബജറ്റ് ആക്ഷൻ ഫാൻ്റസി ഇതിഹാസ ചിത്രമായ ‘ദി ഒഡീസി’ ആഗോളതലത്തിൽ വലിയ തരംഗം സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. എന്നാൽ ചിത്രത്തോടൊപ്പം തന്നെ, അതിൽ ‘അഥീന’ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ച ഹോളിവുഡ് നടി സെൻഡായ അണിഞ്ഞ കമ്മലുകളാണ് ഇപ്പോൾ വലിയ ചർച്ചകൾക്കും വിവാദങ്ങൾക്കും വഴിവെച്ചിരിക്കുന്നത്.
ലണ്ടനിൽ നടന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പ്രൊമോഷൻ ചടങ്ങിൽ ബി.സി. ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തോളം പഴക്കം കണക്കാക്കുന്ന ഇറാനിയൻ പുരാവസ്തുക്കൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച കമ്മലുകൾ ധരിച്ചാണ് താരം എത്തിയത്. അപൂർവ്വമായ പുരാതന ചരിത്രശേഷിപ്പുകൾ ഫാഷൻ ആഭരണങ്ങളാക്കി മാറ്റിയ നടപടിക്കെതിരെ വലിയ പ്രതിഷേധമാണ് ഉയരുന്നത്.
ലണ്ടനിലെ പ്രമുഖ ആഭരണ വിതരണക്കാരായ ‘ബാരൺ ലണ്ടൻ’ വ്യക്തമാക്കുന്നത് അനുസരിച്ച്, 1940-കളുടെ അവസാനത്തിൽ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇറാനിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ‘സിവിയെ’ (Ziwiye) ശേഖരത്തിൽപ്പെട്ട സ്വർണ്ണ ഫലകങ്ങളാണ് ഇതിനായി ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളത്. ലണ്ടനിലെ മറ്റൊരു പ്രമുഖ ജ്വല്ലറിക്കാരനായ ഗ്ലെൻ സ്പിറോയിൽ നിന്ന് വാങ്ങിയ ഈ ഫലകങ്ങളിൽ വജ്രങ്ങളും മഞ്ഞ സ്വർണ്ണവും കൂട്ടിച്ചേർത്ത് പുതിയ കമ്മലുകളാക്കി മാറ്റുകയായിരുന്നു.
ചരിത്രപരമായി അതീവ പ്രാധാന്യമുള്ള പുരാവസ്തുക്കളെ വെറുമൊരു ഫാഷൻ അക്സസറിയായി ഉപയോഗിച്ചതിനെതിരെ ചരിത്രകാരന്മാരും പുരാവസ്തു ഗവേഷകരും കടുത്ത അമർഷം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
പുരാതന പേർഷ്യൻ ആഭരണ നിർമ്മാതാക്കളുടെ കരവിരുതിനെ ആദരിക്കാനും അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനുമാണ് ഈ ആഭരണം നൽകിയതെന്ന് വിൽപനക്കാരായ ‘ബാരൺ ലണ്ടൻ’ അവകാശപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ശാസ്ത്രജ്ഞരും ഗവേഷകരും ഈ വാദത്തെ തള്ളിക്കളയുന്നു. സ്വർണ്ണ ഫലകങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ കൈമാറ്റ ചരിത്രവും (provenance) ഉടമസ്ഥാവകാശ രേഖകളും പരസ്യപ്പെടുത്തണമെന്നും, അവ നിയമപരമായ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണോ കൈവശം വന്നതെന്ന് വ്യക്തമാക്കണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ട് ഓൺലൈനിൽ പ്രതിഷേധ ഒപ്പുശേഖരണം ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. പുരാവസ്തു ഗവേഷകരുടെ ഭാഗത്തുനിന്നുണ്ടായ ഈ ശക്തമായ എതിർപ്പ് സംഘാടകരെയും നടിയെയും ഒരുപോലെ പ്രതിരോധത്തിലാക്കിയിരിക്കുകയാണ്.
“ഇതൊരു സാംസ്കാരത്തിന്റെ ആഘോഷമാണെന്ന് വിതരണക്കാർ അവകാശപ്പെടുമ്പോഴും, ആഭരണങ്ങളുടെ ചരിത്രരേഖകൾ പരസ്യമാക്കാതിരിക്കുന്നത് അംഗീകരിക്കാനാവില്ല. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകമായി ഇത്തരം ആഭരണങ്ങൾ പൊതുമധ്യത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ ഉറവിടവും രേഖകളും കൃത്യമായ പരിശോധനകൾക്കായി ലഭ്യമാക്കേണ്ടതുണ്ട്,” എന്ന് ഇറാന്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃക സംരക്ഷണത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഫോറൻസിക് ആർക്കൈവിന്റെ സ്ഥാപക രോമിന ഫ്രോഹാർ ഹർജിയിൽ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.
നിയമപരമായി ഒരാൾക്ക് പുരാവസ്തുക്കൾ സ്വന്തമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കാം എങ്കിലും, അത് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഒരു ജനതയുടെ സാംസ്കാരിക അവകാശത്തെ ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും, ഇതിൽ വലിയ ധാർമ്മിക പ്രശ്നങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെന്നും അവർ കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
അന്താരാഷ്ട്ര ലേലക്കമ്പനികളിലും ഓൺലൈൻ വിപണികളിലും പുരാതന വസ്തുക്കളുടെ വിപണനം സജീവമാണ്. ബി.സി. 664-ലെ ഈജിപ്ഷ്യൻ മമ്മി മാസ്കുകൾ, ബി.സി. 3-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഗ്രീക്ക് കമ്മലുകൾ, 3,000 വർഷം പഴക്കമുള്ള വെങ്കല ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഉയർന്ന തുകയ്ക്കാണ് വിറ്റഴിക്കപ്പെടുന്നത്. 2018-ൽ ലണ്ടനിലെ ക്രിസ്റ്റീസ് ലേലക്കമ്പനി 3,000 വർഷം പഴക്കമുള്ള ഒരു പുരാതന ശിൽപം ഏകദേശം 3.1 കോടി ഡോളറിനാണ് (250 കോടിയിലധികം രൂപ) വിറ്റഴിച്ചത്.
എന്നാൽ, അന്താരാഷ്ട്ര വിപണിയിലുള്ള ഇത്തരം പുരാവസ്തുക്കളിൽ 90 ശതമാനവും വ്യാജരേഖകൾ നിർമ്മിച്ച് അനധികൃതമായി കടത്തിക്കൊണ്ടുവരുന്നതാണെന്ന് പുരാവസ്തു വിദഗ്ദ്ധനായ ഡോ. ക്രിസ്റ്റോസ് സിറോഗിയാനിസ് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
പുരാവസ്തുക്കളുടെ ഉറവിടവും ഉടമസ്ഥാവകാശവും സംബന്ധിച്ച തർക്കങ്ങൾക്ക് ദീർഘകാലത്തെ ചരിത്രമുണ്ട്. 1849-ൽ ലാഹോർ ഉടമ്പടിയുടെ ഭാഗമായി 10 വയസ്സുകാരനായ മഹാരാജാ ദുലീപ് സിംഗിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടനിലെ വിക്ടോറിയ രാജ്ഞി സ്വന്തമാക്കിയ ‘കോഹിനൂർ’ വജ്രം തന്നെയാണ് ഇതിൽ പ്രധാനം. പിൽക്കാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്ഞിയുടെ കിരീടത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറിയ ഈ വജ്രത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശത്തെച്ചൊല്ലി ഇന്നും തർക്കങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. ഇത്തരം അപൂർവ്വ ചരിത്രശേഷിപ്പുകളുടെ യഥാർത്ഥ ഉടമസ്ഥരെ നിയമപരമായി കണ്ടെത്തുക എന്നത് സങ്കീർണ്ണമായ പ്രക്രിയയാണ്.
“നിലവിൽ ഭൂരിഭാഗം രാജ്യങ്ങളിലും പുരാവസ്തുക്കൾ സർക്കാരിന്റെ പൊതുസ്വത്താണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്ന നിയമങ്ങളുണ്ട്. അതിനാൽ ഇത്തരം വസ്തുക്കൾ അനധികൃതമായി ഖനനം ചെയ്യുന്നതും കൊള്ളയടിക്കുന്നതും സർക്കാരിൽ നിന്നുള്ള മോഷണമായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്,” എന്ന് ന്യൂസിലൻഡിലെ വിക്ടോറിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ ക്രിമിനോളജി പ്രൊഫസറായ സൈമൺ മക്കെൻസി വ്യക്തമാക്കുന്നു.
എന്നാൽ ഇറാൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ ഇത്തരം നിയമങ്ങൾ നിലവിൽ വന്നത് കാലക്രമേണയാണ്. മുൻകാല സംഭവങ്ങൾക്ക് ഈ നിയമങ്ങൾ റെട്രോസ്പെക്റ്റീവ് ആയി (retroactive) ബാധകമല്ലാത്തതിനാൽ, ഏത് കാലഘട്ടം മുതലുള്ള ഖനനങ്ങളാണ് നിയമവിരുദ്ധ മോഷണമായി കണക്കാക്കുക എന്നതിൽ നിയമപരമായ തർക്കങ്ങൾ ഇപ്പോഴും തുടരുകയാണ്.
Treasure as trinkets: Zendaya’s earrings renew debate on ownership of ancient artefacts
