മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണചക്രവും മധ്യേഷ്യയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഗതിവിഗതികളും നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന, ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവ് ആയിരുന്നു ആയത്തുള്ള അലി ഖമേനി (86). പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള നിരന്തരമായ ഏറ്റുമുട്ടലുകളിലൂടെയും ഷിയാ സ്വാധീനം മേഖലയില് വ്യാപിപ്പിച്ചും ഇറാന്റെ ശക്തി ലോകത്തിന് മുന്നില് തെളിയിച്ച വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത പണ്ഡിതനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. വിപ്ലവാനന്തര ഇറാന്റെ അനിഷേധ്യ നേതാവായിരുന്ന ഖമേനി, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ഷിയാ മുസ്ലീങ്ങളുടെ ആത്മീയ നേതാവ് കൂടിയായിരുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ ആണവ പദ്ധതികള് വികസിപ്പിക്കുന്നതിലും മേഖലയില് ഇസ്രയേലിനെതിരെ ശക്തമായ സായുധ പോരാട്ട ശൃംഖലകള് കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം നിര്ണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു. അമേരിക്കയ്ക്കും ഇസ്രയേലിനും എതിരായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിട്ടു വീഴ്ചയില്ലാത്ത നിലപാടുകള് മധ്യേഷ്യയില് വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയെങ്കിലും, ഇറാന്റെ ആഗോള ഒറ്റപ്പെടലിലും കര്ക്കശമായ മതഭരണത്തിലും മനംമടുത്ത ഒരു വിഭാഗം ജനങ്ങള്ക്കിടയില് അദ്ദേഹത്തോടുള്ള എതിര്പ്പും ശക്തമായിരുന്നു.
1989-ല് അധികാരം ഏറ്റെടുക്കുമ്പോള് എട്ടു വര്ഷം നീണ്ട ഇറാഖ് യുദ്ധത്താല് തകര്ന്നടിഞ്ഞ ഒരു രാജ്യത്തെയാണ് ഖമേനിക്ക് ലഭിച്ചത്. എന്നാല് തന്റെ ഭരണതന്ത്രജ്ഞതയിലൂടെ ഇറാനെ ഒരു പ്രാദേശിക ശക്തിയായി അദ്ദേഹം ഉയര്ത്തി. നേവല് പോസ്റ്റ് ഗ്രാജുവേറ്റ് സ്കൂളിലെ പ്രൊഫസറായ അഫ്ഷോണ് ഒസ്തോവര് ഖമേനിയുടെ ഈ നേട്ടത്തെക്കുറിച്ച് ഇപ്രകാരം നിരീക്ഷിക്കുന്നു: ‘ ആയത്തുള്ള രൂഹുള്ള ഖൊമേനി അന്തരിക്കുമ്പോള് ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക് ഒരു കത്തിയെരിയുന്ന ചവറ്റുകുട്ടയ്ക്ക് സമാനമായിരുന്നു. എന്നാല് തന്റെ തന്ത്രങ്ങളിലൂടെയും സ്ഥിരോത്സാഹത്തിലൂടെയും ഇറാനെ വിശാലമായ ഭൗമപരിധിയുള്ള ഒരു പ്രാദേശിക ശക്തിയായി മാറ്റുന്ന അത്ഭുതമാണ് ആയത്തുള്ള അലി ഖമേനി പ്രവര്ത്തിച്ചത്.’ ഇറാഖ്, സിറിയ, ലബനന് എന്നിവടങ്ങളിലെ സായുധ ഗ്രൂപ്പുകളെ സഹായിച്ചുകൊണ്ട് ഇറാനെതിരായ നേരിട്ടുള്ള ആക്രമണങ്ങളെ തടയാന് അദ്ദേഹം ഒരു പ്രതിരോധ വലയം തീര്ത്തു. 2023 ഒക്ടോബറില് ഹമാസ് ഇസ്രയേലിന് നേരെ നടത്തിയ ആക്രമണം ഖമേനിയുടെ സ്വാധീനത്തിന്റെ വിജയമായി ആദ്യം വിലയിരുത്തപ്പെട്ടെങ്കിലും, തുടര്ന്നുണ്ടായ യുദ്ധം ഇറാന്റെ പ്രാദേശിക ശക്തിക്ക് കനത്ത ആഘാതമേല്പ്പിച്ചു. ഹിസ്ബുള്ളയുടെയും ഹമാസിന്റെയും തലപ്പത്തുള്ളവരുടെ കൊലപാതകങ്ങളും ഇറാനിലെ ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ലക്ഷ്യം വച്ചുള്ള ഇസ്രയേല് നീക്കങ്ങളും ഖമേനിയുടെ അവസാന കാലത്ത് വലിയ വെല്ലുവിളിയായി.
ഖമേനിയുടെ മരണം ഇറാനെ ഒരു വഴിത്തിരിവിലാണ് എത്തിച്ചിരിക്കുന്നത്. രാജ്യത്തെ തീവ്രവാദ നിലപാടുള്ളവരെയും മിതവാദികളെയും ഒരുമിപ്പിച്ചു നിര്ത്തിയിരുന്ന കണ്ണി അദ്ദേഹമായിരുന്നു. തനിക്ക് പിന്തുണ നല്കുന്നവരില് ഉറച്ച വിശ്വസ്തത വളര്ത്തിയെടുക്കുന്നതിനൊപ്പം തന്നെ, എതിര്ക്കുന്നവരെ അടിച്ചമര്ത്താന് ശക്തമായ നിരീക്ഷണ സംവിധാനങ്ങളും അദ്ദേഹം രാജ്യത്ത് ഏര്പ്പെടുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം എപ്പോഴും ഒരു ഔദ്യോഗിക രഹസ്യമായാണ് രാജ്യം സൂക്ഷിച്ചിരുന്നത്. ആണവ പദ്ധതികളുടെ പേരില് പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങള് ഏര്പ്പെടുത്തിയ ഉപരോധങ്ങള് ഇറാനിലെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ സാരമായി ബാധിച്ചപ്പോഴും ഖമേനി തന്റെ നിലപാടുകളില് ഉറച്ചുനിന്നു. ആണവ പദ്ധതി സമാധാനപരമാണെന്ന് അദ്ദേഹം ആവര്ത്തിച്ചു പറയുമായിരുന്നുവെങ്കിലും പാശ്ചാത്യ ലോകം അത് വിശ്വസിച്ചില്ല. സാമ്പത്തികമായി രാജ്യം പിന്നോട്ട് പോയപ്പോഴും ആരോഗ്യ-വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലകളില് ഇറാന് കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങള് ശ്രദ്ധേയമാണ്. സ്ത്രീ സാക്ഷരത 41 ശതമാനത്തില് നിന്ന് 81 ശതമാനത്തിലേക്ക് ഉയര്ന്നത് ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.
മതപരമായ അധികാരവും രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രങ്ങളും ഒരേപോലെ ഉപയോഗിക്കാന് അറിഞ്ഞിരുന്ന നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ജനാധിപത്യത്തെയും ഏകാധിപത്യത്തെയും സമന്വയിപ്പിച്ച ഒരു ഭരണരീതിയാണ് അദ്ദേഹം അവലംബിച്ചത്. ‘ജനാധിപത്യത്തിന് പൂര്ണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യം നല്കിയാല് അദ്ദേഹം പുറത്താക്കപ്പെടും, എന്നാല് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പോലുള്ളവ പൂര്ണ്ണമായും നിര്ത്തിയാല് അത് ജനകീയ വിപ്ലവത്തിന് കാരണമാകും’ എന്ന് ടെക്സസ് എ ആന്ഡ് എം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ മുഹമ്മദ് ആയത്തുള്ള തബാര് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണശൈലിയെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു. ഷിയാ ലോകത്ത് ഒരു ‘പോപ്പിന്’ സമാനമായ സ്ഥാനമായിരുന്നു ഖമേനിക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കറുത്ത തലപ്പാവുധരിച്ച ചിത്രം ഇറാനിലെങ്ങും പ്രതീകമായി മാറി. എന്നാല് സിറിയന് ആഭ്യന്തര യുദ്ധത്തില് ബഷാര് അല് അസദിന് നല്കിയ പിന്തുണയും ഇറാഖിലെ അമേരിക്കന് അധിനിവേശ കാലത്ത് ഷിയാ ഗ്രൂപ്പുകള്ക്ക് നല്കിയ പരിശീലനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്തെ വിവാദ നിഴലിലാക്കി. ഇത് മുസ്ലീങ്ങള്ക്കിടയില് വിഭാഗീയത വളര്ത്താനേ ഉപകരിച്ചുള്ളൂ എന്ന് വിമര്ശകര് ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.
തന്റെ ജീവിതത്തിലുടനീളം അമേരിക്കയെ അവിശ്വസനീയമായ ഒരു ശക്തിയായാണ് ഖമേനി കണ്ടത്. 2008-ല് വാഷിംഗ്ടണിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ‘മറുഭാഗം സന്മനസ്സ് കാണിക്കുമ്പോള് മാത്രമേ ചര്ച്ചകള്ക്ക് അര്ത്ഥമുള്ളൂ. നിങ്ങള് ഇറാന്റെ നേരെ തോക്ക് ചൂണ്ടിക്കൊണ്ട് ചര്ച്ച നടത്താം അല്ലെങ്കില് വെടിവെക്കും എന്ന് പറയുന്നു. അത്തരം പ്രവൃത്തികളാല് ഇറാനിയന് ജനത ഭയപ്പെടില്ലെന്ന് നിങ്ങള് അറിയണം.’ 2015-ലെ ആണവ കരാറില് നിന്ന് ഡൊണാള്ഡ് ട്രംപ് പിന്മാറിയപ്പോള്, അമേരിക്കയെ വിശ്വസിക്കാന് കഴിയില്ലെന്ന തന്റെ നിലപാട് ശരിയാണെന്ന് അദ്ദേഹം ആവര്ത്തിച്ചു. അവസാന കാലത്ത് ചൈനയുമായും റഷ്യയുമായും അടുത്ത ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാനും യുക്രെയ്ന് യുദ്ധത്തില് റഷ്യയെ സഹായിക്കാനും അദ്ദേഹം താല്പര്യം കാണിച്ചു.
1939-ല് മഷാദിലെ ഒരു ദരിദ്ര കുടുംബത്തില് ജനിച്ച ഖമേനി, വിപ്ലവ നേതാവ് ആയത്തുള്ള രൂഹുള്ള ഖൊമേനിയുടെ ശിഷ്യനായാണ് രാഷ്ട്രീയത്തില് വളര്ന്നത്. 1981-ല് നടന്ന വധശ്രമത്തില് നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വലതു കൈയുടെ ചലനശേഷി നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നു. 1989-ല് അധികാരം ഏറ്റെടുത്ത ഖമേനി, എണ്ണവിലയിലെ വര്ദ്ധനവും അമേരിക്കന് ഭീഷണിയും തന്റെ ഭരണം ഉറപ്പിക്കാനായി സമര്ത്ഥമായി ഉപയോഗിച്ചു. ജനാധിപത്യപരമായ പ്രതിഷേധങ്ങളെയും വിമര്ശകരെയും കടുത്ത കൈയോടെയാണ് അദ്ദേഹം നേരിട്ടത്. അമേരിക്കയെ ഒരിക്കലും വിശ്വസിക്കാന് കഴിയില്ലെന്ന തന്റെ ഉറച്ച ബോധ്യത്തോടെയാണ് അദ്ദേഹം ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞത്. ഖമേനിയുടെ അഭാവത്തില് ഇറാന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഭാവി എങ്ങോട്ട് എന്ന കാര്യത്തില് ഇപ്പോള് ലോകമെങ്ങും വലിയ അനിശ്ചിതത്വം നിലനില്ക്കുന്നു.
Who was Ayatollah Ali Khamenei to Iran? What will be the political future of Iran after his death
This post was last modified on March 1, 2026 1:14 pm
Leave a Comment